Trong dòng chảy mạnh mẽ của chuyển đổi số – một hành trình không thể đảo ngược – trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là các công cụ tạo sinh như GenAI, không còn là viễn cảnh tương lai mà đã trở thành động lực hiện hữu. Công nghệ này mở ra “cơ hội vàng” để nâng cao hiệu quả công việc, tinh gọn bộ máy và phục vụ người dân linh hoạt hơn bao giờ hết.
Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội luôn là thách thức đặc biệt là về bảo mật và an toàn thông tin. Không ít cơ quan, đơn vị đã đề xuất cấm tuyệt đối việc sử dụng GenAI để phòng tránh rủi ro. Nhưng cấm đoán không phải là lời giải cho đổi mới. Thận trọng là cần thiết, song nếu tiếp cận theo hướng cực đoan và khép kín, chúng ta không chỉ bỏ lỡ cơ hội mà còn làm suy yếu chính những nỗ lực xây dựng “Chương trình chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” do Thủ tướng phê duyệt ngày 03/6/2020, – mục tiêu đã được Đảng và Nhà nước xác định rõ trong các chiến lược phát triển quốc gia.
Một hướng tiếp cận tiến bộ và đúng đắn hơn là “quản lý thông minh, khai thác có trách nhiệm.” Công văn số 557/BKHCN-CĐSQG do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành là minh chứng cho tư duy này: không cấm, mà đề xuất nguyên tắc sử dụng AI an toàn, có trách nhiệm đặc biệt trong môi trường công vụ, nơi niềm tin và tính minh bạch phải được đặt lên hàng đầu.
Sự xuất hiện của những ý kiến cực đoan một phần xuất phát từ những hiểu lầm phổ biến về cách AI hoạt động. Nhiều người cho rằng các hệ thống như ChatGPT tự động lưu trữ nội dung người dùng nhưng thực tế, các mô hình hiện đại không lưu lại dữ liệu đầu vào, trừ khi được thiết lập riêng cho mục đích huấn luyện. Hơn nữa, các tổ chức hoàn toàn có thể triển khai mô hình nội bộ, mã nguồn mở, kết hợp tường lửa và kiểm soát truy cập để đảm bảo an toàn.
Vấn đề không nằm ở công nghệ, mà ở sự sẵn sàng của con người. Do đó, việc tổ chức các khóa đào tạo, huấn luyện ngắn ngày về AI là hết sức cấp thiết. Đây không chỉ là cách nâng cao năng lực số, mà còn giúp cán bộ, công chức tháo gỡ tâm lý e ngại, tiếp cận AI một cách có hiểu biết, có kỹ năng và bản lĩnh để ứng xử đúng mực với công nghệ mới. Những khóa huấn luyện được thiết kế theo từng lĩnh vực chuyên môn giúp người học:
-Hiểu đúng nguyên lý và giới hạn của AI;
-Biết cách khai thác AI phục vụ công việc nhưng vẫn bảo đảm an toàn thông tin;
-Làm chủ công nghệ thay vì bị công nghệ chi phối.
Trên thế giới, nhiều quốc gia như Singapore, các nước châu Âu… cũng đang triển khai chiến lược tương tự: thay vì cấm đoán, họ phân loại rủi ro, kiểm soát nghiêm trong các lĩnh vực nhạy cảm, đồng thời khuyến khích đổi mới trong khuôn khổ pháp lý rõ ràng.
Việt Nam cũng cần như vậy. Với định hướng đã được nêu trong “Chiến lược quốc gia về nghiên cứu, phát triển và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo đến năm 2030” chúng ta cần kiên định với con đường phát triển công nghệ, không thụt lùi vì lo ngại. AI trong khu vực công không thay thế con người – mà nâng tầm con người, là công cụ thông minh để cải cách hành chính, tăng hiệu quả quản trị và phục vụ nhân dân một cách nhân văn, hiện đại.
